Báo cáo Triển vọng Năng lượng Việt Nam 2026 (EOR26) phân tích ba kịch bản phát triển của hệ thống năng lượng Việt Nam đến năm 2050, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết sách chiến lược trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.
Bối cảnh
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng: lần đầu tiên, công suất năng lượng tái tạo mới lắp đặt trên toàn cầu vượt quá công suất nhiên liệu hóa thạch. Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện trung bình 8,5%/năm trong giai đoạn 2020–2025, đang đứng trước ngã ba đường giữa:
- Tiếp tục mở rộng nhiệt điện than và khí để đáp ứng nhu cầu ngắn hạn
- Đẩy mạnh điện gió, điện mặt trời cùng lưới điện linh hoạt
- Đầu tư vào điện hạt nhân và hydrogen xanh cho dài hạn
Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm năng lượng sạch của Đông Nam Á, nếu các quyết định đầu tư trong 5 năm tới được định hướng đúng.
Ba kịch bản chính
| Kịch bản | Mô tả | Phát thải 2050 |
|---|---|---|
| CPS — Chính sách hiện hành | Duy trì định hướng QHĐ VIII | 420 MtCO₂ |
| APS — Cam kết đã công bố | Đạt các cam kết JETP, NDC | 180 MtCO₂ |
| NZE — Phát thải ròng bằng 0 | Đạt Net Zero 2050 | ~0 MtCO₂ |
Phát hiện then chốt
1. Điện mặt trời và điện gió dẫn dắt tăng trưởng
Đến năm 2035, điện mặt trời và điện gió chiếm 62% tổng công suất lắp đặt trong kịch bản APS, so với 28% hiện nay. Chi phí cân bằng (LCOE) của điện mặt trời tiếp tục giảm 40% trong thập kỷ tới.
2. Lưới điện linh hoạt là yếu tố quyết định
Đầu tư vào lưới điện truyền tải và lưu trữ (pin, thủy điện tích năng) cần đạt 18 tỷ USD trong giai đoạn 2026–2035, gấp 3 lần mức hiện tại.
3. Hiệu quả năng lượng — “nhiên liệu đầu tiên”
Các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp và xây dựng có thể cắt giảm 22% nhu cầu cuối cùng đến 2050, với chi phí thấp hơn 5–10 lần so với bổ sung công suất mới.
Kết luận
Kịch bản NZE đòi hỏi đầu tư tích lũy 540 tỷ USD đến 2050 nhưng mang lại lợi ích kinh tế ròng dương nhờ giảm nhập khẩu nhiên liệu và chi phí y tế do ô nhiễm không khí. Thập kỷ 2026–2035 là cửa sổ chính sách quyết định.
Xem chi tiết phương pháp luận và giả định trong Chương 2: Tổng quan và phát hiện chính.