Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26. Chương này phân tích lộ trình kỹ thuật, nhu cầu đầu tư và các tác động kinh tế — xã hội của quá trình chuyển dịch.
Quỹ đạo phát thải
Phát thải CO₂ từ năng lượng (MtCO₂/năm):
| Năm | CPS | APS | NZE |
|---|---|---|---|
| 2025 | 285 | 285 | 285 |
| 2030 | 380 | 340 | 310 |
| 2040 | 410 | 250 | 140 |
| 2050 | 420 | 180 | ~0 |
Kịch bản NZE yêu cầu đỉnh phát thải rơi vào 2032 và giảm 65% đến 2040.
Trụ cột chính của Net Zero
1. Hệ thống điện phát thải thấp
Đến 2050 trong kịch bản NZE:
- 92% sản lượng điện từ nguồn không phát thải
- Than còn lại 0%; khí tự nhiên giảm xuống 3% (chạy đồng đốt hydrogen)
- Điện hạt nhân đóng góp 4–6% sản lượng (3–4 GW)
2. Hydrogen xanh
Sản lượng hydrogen xanh dự kiến đạt 2,8 triệu tấn/năm vào 2050, sử dụng cho:
- Thép không phát thải (hoàn nguyên trực tiếp)
- Phân bón và hóa chất
- Nhiên liệu hàng hải và hàng không
- Dự trữ và đồng đốt điện khí
3. CCUS và bù trừ
Thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS) cần đạt 35 MtCO₂/năm vào 2050, chủ yếu từ:
- Xi măng và thép (quy trình không thể điện hóa)
- Khí thiên nhiên đồng đốt hydrogen
- Bioenergy với CCS (BECCS)
Đầu tư và tài chính
Tổng đầu tư tích lũy 2026–2050
| Hạng mục | CPS (tỷ USD) | APS (tỷ USD) | NZE (tỷ USD) |
|---|---|---|---|
| Phát điện | 145 | 215 | 265 |
| Lưới điện | 62 | 95 | 115 |
| Lưu trữ | 18 | 52 | 82 |
| Hydrogen và CCUS | 5 | 32 | 58 |
| Hiệu quả năng lượng | 28 | 46 | 62 |
| Tổng | 258 | 440 | 582 |
Nguồn tài chính
- JETP cam kết 15,5 tỷ USD giai đoạn 2023–2028
- Trái phiếu xanh có tiềm năng huy động 40–60 tỷ USD đến 2035
- Đầu tư tư nhân đóng vai trò chủ lực (ước tính 70% tổng đầu tư)
Tác động kinh tế — xã hội
Việc làm
- Tạo mới: 680.000 việc làm trong RE, lưới điện, xe điện đến 2040
- Mất đi: 120.000 việc làm trong khai thác than và nhiệt điện than
- Cần chuyển đổi: Chương trình đào tạo lại cho 85.000 lao động tại Quảng Ninh, Thái Nguyên
Chuyển dịch công bằng (Just Transition) là điều kiện tiên quyết để giữ được đồng thuận chính trị và xã hội.
Chất lượng không khí
Giảm PM2.5 trung bình tại các đô thị lớn:
- Hà Nội: từ 47 μg/m³ (2025) xuống 18 μg/m³ (2050)
- TP.HCM: từ 38 μg/m³ xuống 15 μg/m³
Ước tính tránh được 42.000 ca tử vong sớm/năm vào 2050.
Kết luận
Net Zero 2050 là mục tiêu tham vọng nhưng khả thi về kỹ thuật và có hiệu quả kinh tế khi tính đầy đủ các đồng lợi ích. Thập kỷ 2026–2035 là cửa sổ then chốt để đầu tư hạ tầng và hoàn thiện khung chính sách.
Xem thêm Chương 4 — Năng lượng tái tạo và Chương 1 — Tóm tắt tổng quan.